دویست و چهارمین نشست هیئت مدیره جامعه مدیران و متخصصین صنعت کفش ایران در تاریخ ۲۸ اردیبهشت سال ۱۴۰۵ در ساعت ۹ در خانه تشکلهای اتاق بازرگانی تهران تشکیل شد.
بررسی چالشها و ظرفیتهای توسعه صنعت کفش با حضور فعالان استانها
محمد عرب، رئیس هیأتمدیره جامعه صنعت کفش ایران ضمن خوشامدگویی به فعالان حاضر از استانهای مشهد، اصفهان و قم، بر ضرورت تداوم این نشستها بهمنظور تقویت همافزایی و همکاریهای ملی در صنعت کفش تأکید کرد.
وی هدف اصلی این جلسات را ارتقای جایگاه صنعت کفش ایران فراتر از سطح پیش از انقلاب دانست و خاطرنشان کرد که با بهرهگیری از فناوریهای نوین، ساختار و سیستم تولید، این صنعت میتواند متحول شود. به گفته ایشان، استفاده از ظرفیتهای شهرستانها، بهویژه در حوزه تکست تایل و زیرساختهای مرتبط، نقش مهمی در توسعه پایدار صنعت کفش دارد.
عرب با اشاره به ضعف جایگاه صنعت کفش در سطح تصمیمسازی دولتی، تأکید کرد این صنعت باید همانند برخی صنایع بزرگ، امکان گفتوگو و اثرگذاری در سطوح کلان را داشته باشد. وی با استناد به آمار تولید سالانه حدود ۲۵۰ تا ۲۶۰ میلیون جفت کفش، گردش مالی این صنعت را حدود ۲۴ تا ۲۵ همت برآورد کرد که بدون احتساب صنایع وابسته، رقم قابل توجهی است.
رئیس هیأتمدیره جامعه صنعت کفش ایران با بیان اینکه قدرت تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی کمتر از نهادهای دولتی نیست، بر لزوم تعامل و همراهی دولت با این ظرفیتها تأکید کرد و هشدار داد که بیتوجهی به این توان میتواند منجر به آسیبهای متقابل به کل سیستم شود. وی اعلام کرد این موضوعات در تعاملات آتی با وزارت صمت مطرح خواهد شد.
در بخش راهکارها، عرب اصلاح قوانین و شفافسازی فرآیند ثبت سفارش را ضروری دانست و پیشنهاد داد: در صورت ثبت سفارش و عدم ارائه بارنامه در بازه زمانی مشخص (مثلاً دو هفته تا یک ماه)، سیستم بهصورت خودکار محدود شود؛
بهجای ایجاد محدودیتهای گسترده، قوانین هوشمند برای جلوگیری از رانت و سوءاستفاده اعمال شود؛
تشکلهای تخصصی میزان واقعی نیاز وارداتی را اعلام کنند و وزارتخانه بر همان اساس تخصیص انجام دهد.
وی همچنین به مشکلات واردات قطرهچکانی، اختلاف ثبت سفارش و میزان واقعی واردات، و هزینههای بالای لجستیک و بازاریابی (شامل هزینه کانتینر، انبارداری، قالبسازی و تطبیق با بازارهای هدف مانند روسیه) اشاره کرد و بر لزوم واقعبینی در سیاستگذاری بازار تأکید داشت.
محمدمهدی فلکدین، مدیرعامل شرکت منسوج نبافته خراسان ضمن تشکر از دعوت به جلسه، به معرفی شرکت متبوع خود پرداختند. شرکت منسوج نبافته خراسان مستقر در مشهد بوده و در حوزه تولید منسوجات نبافته (Non-woven) فعالیت میکند. محصولات اصلی این مجموعه شامل تکسونهای الیافی، اشتروبل و لاینینگهای مورد استفاده در ساختار و زیرساخت کفش است.
مدیرعامل شرکت با اشاره به توانمندیهای فنی مجموعه اظهار داشت: انجام مهندسی معکوس و بومیسازی ماشینآلات و تولید برخی تجهیزات بهعنوان تنها تولیدکننده داخلی؛ تولید محصولات نخدار به مدت ۱۰ تا ۱۲ سال با هدف افزایش دقت ابعادی و کاهش ضایعات تولید که مورد تأیید مصرفکنندگان قرار گرفته است؛ تولید برخی محصولات هایتک (High-Tech) که در حال حاضر نمونه داخلی مشابه ندارند.
ایشان فرآیند تولید را چنین تشریح کردند: بخشی از مواد اولیه از بازیافت بطریهای PET و بخشی از مواد اولیه اورجینال پتروشیمی تأمین میشود. این مواد در واحد به الیاف تبدیل شده و در مجموعه ایشان به تکست تایل نبافته تبدیل میشود. سپس متناسب با کاربرد نهایی (صنعت کفش، مدیای فیلترهای صنعتی، صنعت خواب) عملیات تکمیلی و فینیشینگ روی آن انجام میشود.
در خصوص محصولات تکسون، اشاره شد که این محصولات در دو پایه اصلی (از جمله پایههای سلولزی) تولید میشوند که در برابر رطوبت مقاوم بوده و دچار شکستگی نمیشوند و عمدتاً در کفشهای طبی و صنعتی کاربرد دارند.
ایشان همچنین تأکید کردند که بهواسطه تولید صفر تا صد در داخل مجموعه، محصولات شرکت از قابلیت رقابت با نمونههای خارجی برخوردار است و برنامه دریافت استانداردهای اروپایی در دستور کار قرار دارد.
در پایان، ضمن اشاره به ظرفیتهای فعالان و شرکتهای پخش در مشهد، آمادگی مجموعه برای همکاری و توسعه تعاملات با صنعت کفش کشور اعلام شد.
ظرفیتهای تولید در ایران، قابل رقابت با برندهای جهانی
سعید غلامی، مدیرعامل برند گاردا ضمن تأکید بر عدم نیاز به حمایتهای مستقیم دولتی، مهمترین مطالبه تولیدکنندگان را رفع موانع و تسهیل در فرآیندهای اداری و اجرایی دانست. بهزعم ایشان، حذف مداخلات غیرضروری و برداشتن موانع موجود از مسیر تولیدکنندگان، بستر اصلی رشد و شکوفایی این صنعت را فراهم میآورد.
توسعه بازارهای بینالمللی از طریق ایجاد نمایشگاههای دائمی و نمایندگیهای پاسخگو، محور اصلی استراتژی این مجموعه است. ایشان معتقدند حضور مقطعی در نمایشگاهها برای تغییر تصویر برند ایران در صنعت کفش کافی نیست و باید با ایجاد مراکز دائمی، اعتماد بازارهای هدف را جلب کرد. در حوزه کیفیت نیز، برند گاردا با پیادهسازی سیاست تعویض به جای تعمیر و اجرای طرحهای تشویقی برای فروشندگان، رویکرد سختگیرانهای را برای حفظ اعتماد مشتریان در پیش گرفته است.
مدیرعامل برند گاردا با تأکید بر انعطافپذیری و توانمندی تولیدکنندگان داخلی، معتقد است در صورت فراهم شدن زیرساختهای فناورانه و تجهیز به ماشینآلات پیشرفته، برندهای ایرانی ظرفیت رقابت با تولیدکنندگان بزرگ جهانی را دارا هستند. هدف نهایی این مجموعه، نه فقط فروش، بلکه بازتعریف جایگاه ایران به عنوان یک تولیدکننده معتبر و باکیفیت در بازارهای جهانی است.
هشدار نسبت به احتمال واگذاری تولید ایرانی به چین
محمدرضا اخوت، تولید کننده انواع چرم مصنوعی با رویکرد تحلیلی نسبت به شرایط اقتصادی و بازرگانی کشور، هشدار داد که در صورت عدم توجه جدی به تحولات منطقهای و جهانی، صنایع داخلی کشور با تهدید جدی از سمت چین مواجه خواهند شد. وی ضمن اشاره به کاهش قیمت مواد اولیه وارداتی از چین (از جمله نخ صنعتی)، این امر را نشانهای از باز شدن کامل دروازههای اقتصاد ایران به روی کالاهای چینی دانست؛ مسالهای که در صورت بیتوجهی، منجر به از بین رفتن توان رقابتی واحدهای تولیدی داخلی خواهد شد.
اخوت با انتقاد از رفتارهای فرصتطلبانه برخی فعالان اقتصادی در شرایط تورمی، تأکید کرد که سوءاستفادههای کوتاهمدت و فشار بر صنایع پاییندستی نهتنها موجب رکود در آینده نزدیک میشود، بلکه باعث از دست رفتن بازارهای داخلی و مشتریان وفادار خواهد شد. وی تصریح کرد که صنعت کشور در حال حاضر به جای همافزایی، دچار پراکندگی و عدم اتحاد است و اگر در مقابل سیاستهای اقتصادی و وارداتی موضع هماهنگ اتخاذ نشود، حفظ اشتغال و بازار امکانپذیر نخواهد بود.
ایشان بر ضرورت بازخواست وزارتخانهها و دستگاههای تصمیمگیر از سوی بخش تولید تأکید کرد و گفت: مشاوران اقتصادی دولت باید از جمع تولیدکنندگان واقعی انتخاب شوند تا تصمیمها بر مبنای واقعیت تولید اتخاذ شود، نه تحلیلهای غیرعملیاتی. اخوت پیشنهاد داد که در جلسات آینده، نمایندگان وزارت صنعت، نساجی و پوشاک، مالیات و تأمین اجتماعی نیز بهصورت مستقیم حضور یابند تا مشکلات واقعی تولیدکنندگان و تشکلات صنفی را از نزدیک بشنوند.
در پایان، وی خاطرنشان کرد در شرایط فعلی، تنها راه عبور از چالشها، همصدایی و تشکیل جبهه متحد میان فعالان صنعت کفش است. این اتحاد میتواند شالودهای برای مطالبهگری هدفمند، ارائه دادههای واقعی، و شکلگیری گفتوگوی مؤثر میان بخش خصوصی و دولت باشد؛ در غیر این صورت، استمرار وضعیت موجود منجر به تضعیف جایگاه صنعت کفش ایران در بازارهای داخلی و منطقهای خواهد شد.
ضرورت مطالبهگری صنفی و کاهش بروکراسی در زنجیره تأمین صنعت کفش
سهیل طالبی، مدیرعامل مجموعه اکسیر شیمی، ضمن معرفی توانمندیهای تخصصی این مجموعه در حوزه تولید مواد پلیاورتان (PU) مورد نیاز صنعت کفش، به چالشهای جدی تولیدکنندگان در فرآیندهای اداری، بهویژه در زمینه تخصیص ارز و ثبت سفارشها پرداختند. وی تصریح کرد که صرف زمانِ تولیدکنندگان در بروکراسیهای اداری و راهروهای وزارت صمت، انرژی و پویایی صنعت را تحلیل میبرد. بر همین اساس، ایشان خواستار مطالبهگری جدیتر انجمنهای صنفی و بزرگان صنعت از وزارتخانه برای پاسخگویی به دغدغههای این حوزه شدند.
مدیرعامل اکسیرشیمی با تأکید بر قدرت نهفته در بدنه صنعت، پیشنهاد کرد که تشکلهای صنفی با استفاده از ظرفیتهای تولیدی، وزارت صمت را به ارائه گزارشهای منظم عملکردی در حوزههای واردات، صادرات، نیروی کار و سایر مسائل مرتبط مجاب کنند. وی معتقد است که تعاملات فعلی با نهادهای دولتی تا حد زیادی تکبُعدی و شخصی بوده و لازم است این روند به سمت یک مطالبهگری صنفی و کلان تغییر مسیر دهد.
در پایان، ایشان جایگاه صنعت کفش را فراتر از آن چیزی دانست که در سطح کلان کشور بازتاب یافته است؛ به اعتقاد وی، با صرفنظر از صنایع خاص و سنگین مانند خودرو و فولاد، صنعت کفش به واسطه ظرفیتهای بالای اشتغالزایی و توان تأمین نیازهای بازار، جایگاه نخست را در میان سایر صنایع تولیدی کشور داراست و شایسته توجه و حمایتهای ساختاری و برنامهریزیشده است.
گزارش رویکرد صادراتی گروه صنعتی مکرر و ایجاد پایگاههای B2B در روسیه و کنیا
محمد ظریف، مدیر فروش گروه صنعتی مکرر، با تأکید بر اهمیت صادرات برای گروه صنعتی مکرر، هدف از حضور خود و تیم تجارت بینالملل مجموعه را تبادل نظر در خصوص چالشها، راهکارها و تجربیات حوزه صادرات بیان کردند.
در ادامه، ظریف به ارائه توضیحاتی پیرامون رویکرد شرکت مکرر در بازارهای بینالمللی پرداختند. ایشان اشاره کردند که شرکت مکرر طی پانزده سال گذشته هدفگذاریهای گستردهای در زمینه صادرات داشته و به اکثر کشورهای همسایه نیز صادرات انجام داده است، اما به دلیل شرایط سیاسی، این روند دچار نوساناتی شده است. در حال حاضر، دو کشور روسیه و کنیا به عنوان بازارهای هدف اصلی انتخاب شدهاند که از امنیت نسبی برای فعالیتهای صادراتی برخوردار هستند.
ایشان توضیح دادند که شرکت مکرر در این دو کشور، ابتدا با شناسایی نیازهای تولیدی و مواد اولیه مورد نیاز، با یک صنعت مشخص وارد بازار شده و سپس با تثبیت جایگاه خود، اقدام به گسترش سبد محصولات در صنایع گوناگون، از جمله مواد اولیه پاییندستی مورد نیاز صنعت کفش. وی با اشاره به اینکه روسیه بیشتر یک کشور مصرفکننده است تا تولیدکننده، بر اهمیت رویکرد B2B (تجارت بین بنگاهی) و شناخت دقیق بازار برای ورود موفق به چنین کشورهایی تأکید کرد.
ظریف همچنین به چالشهای عمده صادرکنندگان، بهویژه در زمینه تبدیل ارز و فرایند ارزآوری، اشاره نمود که مانع بزرگی در مسیر توسعه صادرات محسوب میشود.
لزوم تشکیل کنسرسیوم صادراتی؛ راهکاری برای همافزایی در صنعت کفش
احمد شیعه، رئیس اتحادیه کفش دستدوز تهران با تأکید بر اتحاد میان تولیدکنندگان خرد (دستدوز) و کلان (کارخانهای)، صنعت کفش ایران را یک پیکره واحد دانست که نیازمند همصدایی در برابر نهادهای دولتی است.
۱. چالشهای تعامل با دولت
انتقاد از نحوه برگزاری جلسات دولتی: شیعه نسبت به دستهبندی غیرتخصصی صنعت کفش در کنار صنایع نامرتبط (مانند چوب، کاغذ و سلولز) در جلسات وزارت صمت انتقاد کرد و آن را مانع شنیده شدن صدای واقعی این صنعت دانست.
گلایه از بیتوجهی مسئولان: وی با اشاره به تجربه اخیر جلسهای در نهاد ریاستجمهوری که با دعوت آقای اتابک برگزار شد، از عدم حضور مقامات ارشد (وزیر و معاونان) انتقاد کرد و آن را نشانهای از کمتوجهی به مطالبات صنف و صنعت کفش دانست.
۲. راهکار پیشنهادی: تشکیل کنسرسیوم صادراتی
ایجاد بستر مشترک: وی پیشنهاد تشکیل یک کنسرسیوم صادراتی را مطرح کرد تا تولیدکنندگان بزرگ و کارگاههای کوچک با همافزایی، توان صادراتی خود را افزایش دهند.
اختصاص فضا: شیعه آمادگی اتحادیه را برای در اختیار قرار دادن یکی از طبقات ساختمان تعاونی (در تهران) به صورت رایگان برای ایجاد دفتر مرکزی این کنسرسیوم و محل نمایش نمونه کارها اعلام کرد.
۳. چالشهای صادراتی و بازارهای هدف
زیرساخت منطقه آزاد انزلی: وی با معرفی مسئول بازرگانی منطقه آزاد انزلی، از امکان واردات مواد اولیه از چین با هزینه و شرایط لجستیکی بسیار مناسبتر از مسیر ترکیه خبر داد.
ضعفهای فنی و کیفی: شیعه بر لزوم رفع ضعفهای داخلی تأکید کرد:
عدم ثبات کیفیت مواد اولیه: اشاره به مشکل تغییر کیفیت/رنگ در پارتیهای متوالی مواد اولیه که باعث بیاعتمادی مشتری خارجی میشود.
ضرورت مطالعه تخصصی بازار: تذکر در مورد تفاوت آناتومی پای ملل مختلف (روسها، ایتالیاییها و ایرانیها) و لزوم کارشناسی دقیق پیش از ورود به هر بازار.
موانع تعرفهای: وی تأکید کرد که علیرغم مزیتهایی مانند هزینه پایین انرژی و دستمزد در ایران، تعرفههای سنگین کشورهایی مثل ترکیه مانع جدی برای صادرات کفش ایرانی است.
۴. نگاه به آینده صنعت
اتحاد، نه رقابت: شیعه تصریح کرد که تولید ماشینی و دستدوز رقیب هم نیستند، بلکه مکمل یکدیگرند.
مدیریت بحران: وی شرایط کنونی اقتصادی را بسیار متلاطم خواند و بر لزوم پیادهسازی «مدیریت بحران» در تمامی مجموعههای تولیدی تأکید کرد؛ بهگونهای که عملاً برنامهریزی بلندمدت به دلیل نوسانات روزانه دشوار شده است.
شرح وضعیت اضطراری صنعت کفش قم: از سقوط ۸۰ درصدی صادرات تا معضلات تأمین مواد اولیه و هزینههای گمرکی
موٌید پورشریف رئیس هیئت مدیره انجمن قم به بیان وضعیت موجود صنعت کفش در این استان پرداختند و توضیح دادند که در قم حدود ۸۰ درصد صادرات افت کرده است و بسیاری از تولیدکنندگان و صادرکنندگان با تعطیلی واحدهای خود مواجه شدهاند. ایشان اشاره کردند که در حوزه مواد اولیه، بهویژه PVC و روغن DOP، مشکلات جدی وجود دارد و این وضعیت تولید را بهشدت مختل کرده است.
پورشریف با یادآوری شرایط دوران جنگ تحمیلی بیان کردند که باوجود دشواریهای آن زمان، وضعیت تولید بهتر از امروز بوده است. ایشان در ادامه توضیح دادند که مجموعهای که پیشتر حدود ۳۰۰ نیروی انسانی داشته، ناچار شده است ۱۵۰ نفر از کارگران خود را تعدیل کند. وی افزود برای نمایشگاهی که برگزار شده بود، حجم قابل توجهی کالا تولید شد و امید بود که پس از نمایشگاه و همچنین بعد از عید بازار رونق بگیرد، اما هیچیک از این پیشبینیها عملی نشد.
به گفته ایشان، جلسهای نیز با رئیس گمرک قم برگزار شده، اما مشکلات همچنان پابرجاست. در حوزه صادرات نیز حدود ۸۰ درصد تغییرات منفی رخ داده و اکنون تنها تلاش واحدهای باقیمانده این است که مشتریان عراقی خود را حفظ کنند تا به سمت بازارهای دیگر نروند. بسیاری از واحدهای تولیدی در قم تنها در حد سرپا نگهداشتن مجموعه فعالیت میکنند و بهصورت سر به سر محصولات خود را عرضه میکنند تا فعلاً تعطیل نشوند؛ اما بخش قابلتوجهی از واحدها نیز عملاً تعطیل شدهاند. واحدهایی که توان مالی بیشتری دارند هنوز فعالیت میکنند، ولی با تداوم وضعیت موجود آنها نیز در معرض تعطیلی قرار خواهند گرفت.
پورشریف اشاره کرد که انجمن قم جلسات متعددی برگزار کرده و حتی نامههایی به نهادهایی مانند اطلاعات سپاه و سایر دستگاهها ارسال شده است، اما یکی از بزرگترین مشکلات همچنان روغن DOP و نابسامانیهای بورس کالا است؛ بهطوری، یا عرضهای در بورس صورت نمیگیرد یا اگر عرضه انجام میشود قیمتها کاملاً متضاد و غیرقابل پیشبینی است. این وضعیت بهطور مستقیم بر قیمت تمامشده کالا و خصوصاً بر صادرات اثر منفی میگذارد.
وی همچنین نمونهای از مشکلات جدی در مسیر صادرات را مطرح کرد و گفت در مرز افغانستان، محمولههایی از پودر PVC وجود داشته که قرار بوده برای عراق ارسال شود. از تجار درخواست شده بود که این محمولهها مستقیماً از مرز خارج نشوند و برای عبور موقت وارد ایران شوند تا از این طریق مجدداً صادر شوند؛ اما در این فرآیند برای هر کیلو حدود ۷۵ هزار تومان هزینه غیرقانونی (زیرمیزی) مطالبه شده است. این هزینهها مستقیماً بر قیمت مواد اولیه اثر میگذارد و تولید را با دشواری بیشتری روبهرو میکند.
وضعیت اضطراری صنعت کفش؛ از مکاتبات سهصفحهای با نهادهای دولتی تا ضرورت بازنگری در اولویتهای واردات و تخصیص ارز
محسن سلیمانی، دبیر انجمن کفش ماشینی قم و مجری نمایشگاه ایرانشوز، در ابتدای سخنان خود با ابراز خوشحالی از دیدار دوباره دوستان و فعالان صنعت کفش پس از حوادث و شرایط تلخ اخیر، از حضور جمعی آنان در کنار یکدیگر ابراز خرسندی کرد.
سلیمانی در ادامه و در ارتباط با دستور جلسه و عملکرد انجمن کفش قم در شرایط فعلی، اظهار داشتند که وضعیت موجود برای همه روشن است و نیازی به تکرار مکررات نیست، چرا که بحران و مشکلات کاملاً ملموس و عیان هستند. ایشان توضیح دادند که انجمن کفش قم پس از شرایط آتشبس ایجادشده، سه جلسه اضطراری برگزار کرده و در این جلسات آقای پورشریف، آقای شعبانزاده و دیگر دوستان حضور داشتهاند. همچنین از بزرگان صنعت نیز دعوت شده تا در خصوص اقدامات لازم مشورت گرفته شود و تصمیمگیری مناسبی درباره مسیر پیشرو صورت گیرد.
وی افزود در نهایت یک نامه مفصل حدوداً سهصفحهای تهیه و ارسال شده که علاوه بر تشریح مشکلات موجود، شامل راهکارهای پیشنهادی نیز بوده است. در این نامه موضوعاتی مانند نحوه تخصیص ارز، نحوه ثبت سفارشها و بروکراسیهای دستوپاگیر در این مدت مطرح شده و درخواست شده که شاید به بهانه شرایط جنگی، این موانع برداشته شوند یا دستکم بازنگری جدی در آنها صورت گیرد. این مکاتبات هم با وزارت صمت انجام شده و هم با دستگاه امنیتی. علاوه بر آن، جلسات حضوری در قم با دادستانی و اطلاعات سپاه برگزار شده و در سطح وزارتخانه نیز جلسهای تشکیل شده است. ایشان همچنین اشاره کردند که نامه مشترکی با جامعه صنعت کفش برای مسئولین امر تنظیم و ارسال شده که نامهای بسیار خوب بوده و پیگیری آن نیز توسط دوستان جامعه در حال انجام است.
سلیمانی همچنین اعلام کردند که اتحادیه صادرکنندگان نیز فعال شده و در موضوع صادرات، گزینههای مختلف و راهکارهای جایگزین را بررسی میکند. به گفته ایشان، خروجی جلسهای که قرار است در هفته جاری برگزار شود، احتمالاً شامل پیشنهادهایی درباره بازارهای جایگزین و تأمین مواد اولیه خواهد بود.
سلیمانی در پایان سخنان خود خاطرنشان کردند که در حوزه واردات و تخصیص ارز باید مورد بازنگری قرار گیرد و اولویتها بهدرستی «اهم و فلاهم» شوند. همچنین باید قوانین و مقررات دستوپاگیر که پیشتر هم مورد اشاره قرار گرفته بود، اصلاح شود. ایشان در پایان تأکید کردند که این پیگیریها ادامه دارد و جلسات مستمر نیز در حال برگزاری است.
ضرورت استقرار شامخ صنعت کفش؛ مطالبهگری برای شفافیت آماری و صیانت از سهم صنعت کفش
علی لشکری، خزانهدار و عضو هیأتمدیره جامعه صنعت کفش ایران، در سخنان خود به موضوع ضرورت پیادهسازی «شاخص مدیران خرید» (شامخ) در این صنعت، آمادگی برای شرایط پس از بحران و لزوم مطالبهگری صریح از نهادهای دولتی پرداختند. ایشان با اشاره به طرح «شامخ» که قرار است توسط همکاران دبیرخانه مطرح شود، توضیح دادند که این یک بحث آماری تخصصی است که پایه آن در سال ۱۳۹۷ در اتاق بازرگانی گذاشته شد تا بتوانند شاخصهایی مانند میزان تولید، وضعیت انبار، موجودی، استخدام و چندین فاکتور دیگر را بهصورت دورهای جمعآوری کنند. ایشان تأکید کردند که هدف این طرح، سنجش روندهای کیفی است؛ به این معنا که با یک فلش مشخص شود وضعیت تولید نسبت به دوره قبل بالا رفته، ثابت مانده یا پایین آمده است. لشکری یادآور شدند که چند سال پیش هماهنگیهایی با مرکز پژوهشهای اتاق بازرگانی انجام شد تا صنعت کفش نیز بهعنوان یک رسته آماری مستقل شناخته شود، چرا که در حال حاضر این صنعت غالباً در زیرمجموعههایی مانند نساجی یا پوشاک طبقهبندی میشود، در حالی که صنعت کفش جایگاه و هویت مستقلی دارد. ایشان تصریح کردند که کفش از نظر روحیه و توان تولیدی در سطح صنایع بزرگی مثل فولاد قرار دارد و میتواند سربلند باشد، اما در حوزه آمار و ارقام کوتاهی کردهایم؛ کوتاهی که ایشان آن را نه از روی سوءنیت، بلکه برخاسته از فقدان فرهنگ ثبت و پاسخگویی میدانند، چرا که تفاوت ساختاری میان شرکتهای بزرگ با روالهای گزارشدهی منظم و فعالان صنفی که تعاملات محدودی با نهادها دارند، «باعث شده است در حوزه شفافیت کمی عقب بمانیم.»
در بخش دیگر، لشکری بحث راهبردیتری را مطرح کردند و پرسیدند: «اگر جنگ تمام شود و وارد مرحله بازسازی شویم، برنامه ما چیست؟» ایشان هشدار دادند که از سال ۹۷ به بعد بهدلیل محدودیتهای وارداتی، تولید داخل تکانی خورده، اما اگر فردا واردات آزاد شود، چه اتفاقی میافتد؟ این یک سؤال جدی است که نمیتوان از کنار آن ساده گذشت و باید برای سناریوهای مختلف، استراتژی داشته باشیم، نه اینکه صرفاً درگیر دعوای روزمره ثبت سفارش شویم. ایشان بهعنوان نمونه به بخشنامهای اشاره کردند که واردات اقلامی مثل PVC و PET را بدون ثبت سفارش مجاز اعلام کرده بود، اما اجرای آن دو هفته طول کشید و خود به یک معضل تبدیل شد. وی همچنین از جلسه هیئت نمایندگان در اتاق ایران خبر داد که در آن مطرح شد ۴۰۰ میلیون دلار ثبت سفارش فقط برای یک قلم یعنی PVC انجام شده است؛ رقمی که نشان میدهد چه حجم عظیمی از تقاضا در صف قرار دارد و احتمالاً افراد یا بازرگانان خاصی در مدت کوتاهی سهمیه کل کشور را پر میکنند، که این وضعیت لزوم نظارت بر سازوکار تخصیص را بیش از پیش گوشزد میکند. در پایان، لشکری خطاب به جمع گفت: «ما به عنوان یک تشکل باید چه کنیم؟ پاسخ روشن است؛ باید مطالبهگری کنیم.» ایشان از آقای امیراحمدی خواستند که در صورتجلسه قید کنند و از هیئتمدیره خواستند که نامهای صریح به وزارت صمت بزنند تا بپرسند این ثبتسفارشکنندگان چه کسانی هستند و چرا سهمیهها اینگونه پر میشود.
لشکری در ادامه جلسه به اقدامات انجامشده در سطح دولت اشاره کردند و اعلام کردند که پیش از عید، جلسهای با حضور معاونت راهبردی ریاستجمهوری و نمایندگان حوزه کفش برگزار شده است. در آن نشست، با توجه به مبادلات اقتصادی میان ایران و روسیه ــ از جمله در حوزه غله و سازوکارهای پرداخت ــ اعلام شده که دولت آمادگی دارد بخشی از مشکلات تأمین مالی و نقلوانتقال وجوه را مرتفع کند. به گفته ایشان، از بهمن و اسفند تاکنون، پیگیریهای مستمری از سوی نهادهای ذیربط انجام شده و مکاتبات لازم نیز با مشارکت تشکلهای صنعت کفش صورت گرفته است.
ایشان افزودند در حال حاضر، طرفهای روسی و مجموعههای مرتبط در داخل کشور منتظر اقدام عملی از سوی بخش خصوصی هستند و جلسات منظم در این خصوص برگزار میشود. همچنین پنج نفر از فعالان صنعت، با هماهنگی انجمنها و تشکلهای مرتبط، برای اعزام و پیگیری اجرایی موضوع معرفی شدهاند و هماهنگیهای لازم با سفارت، مرکز توسعه تجارت و سایر مراجع مرتبط انجام گرفته است. با این حال، برخی مسائل اجرایی از جمله موضوعات مرتبط با تعهدات ارزی و هماهنگی نهایی میان دستگاههایی نظیر گمرک، بانک مرکزی و وزارت صمت همچنان در دست بررسی است.
در پایان، لشکری در بحث کنسرسیوم تأکید کرد که این موضوع سالهاست مطرح است، اما پیشرفت نکرده زیرا برای آن مدل اجرایی مشخص تدوین نشده است. پیشنهاد شد با تشکیل یک کارگروه تخصصی در اتحادیه و با مشارکت فعالان صنعت، مسیر تحقق کنسرسیوم بهصورت عملیاتی طراحی شود؛ از جمله بررسی دلایل عدم همکاری جمعی در حوزه فروش، شناسایی موانع فرهنگی و ساختاری، و تدوین سازوکارهای روشن برای اجرای مؤثر آن.
طرح پیوستن صنعت کفش به نظام آماری شامخ اتاق بازرگانی
سینا طوسی، همکار دبیرخانه جامعه صنعت کفش به تبیین اهمیت و سازوکار «شاخص مدیران خرید» (PMI) پرداختند و پیشنهاد پیوستن صنعت کفش به این نظام آماری را مطرح کرد. شاخص مدیران خرید یکی از معتبرترین ابزارهای پیشنگر در اقتصاد جهانی است که وضعیت روندهای تولید و بازار را بدون نیاز به ارائه اعداد و ارقام دقیق مالی، به صورت کمی نمایش میدهد. مقیاس این شاخص از ۰ تا ۱۰۰ است؛ به طوری که عدد بالای ۵۰ نشاندهنده وضعیت صعودی (رشد)، زیر ۵۰ نشاندهنده وضعیت نزولی (رکود) و عدد ۵۰ به معنای ثبات است. این شاخص در نبود آمارهای رسمی دقیق و بهروز، ابزاری راهبردی برای سیاستگذاران و تشکلهای صنفی جهت درک شرایط واقعی صنعت است.
در حال حاضر، علیرغم فعالیت واحدهای تولیدی در رشتههای مختلف در طرح «شامخ» اتاق بازرگانی، جایگاه صنعت کفش بهعنوان یک صنعت محصولنهایی مهم در گزارشهای ماهانه خالی است و با توجه به توقف انتشار این گزارشها از بهمنماه، استقرار یک ستون آماری مستقل برای صنعت کفش میتواند این صنعت را به عنوان یک بازیگر کلیدی در اتاق بازرگانی احراز هویت کرده و در تصمیمگیریهای کلان، جایگاه واقعی آن را تثبیت کند. پرسشنامه این شاخص دارای ۱۲ سؤال ساختاریافته استاندارد با پاسخهای سهگانه (افزایش، ثبات، کاهش) است که تکمیل آن در بستر یک سامانه اختصاصی، کمتر از یک دقیقه زمان میبرد. در این راستا تأکید شد که این پرسشنامه کاملاً غیرمالی بوده و هیچگونه ارتباطی با مباحث مالیاتی، بیمه یا فرآیندهای ثبتسفارش ندارد و اعضا نباید نگرانی امنیتی یا حقوقی از بابت مشارکت در این طرح داشته باشند.
بزرگترین چالش در موفقیت این طرح، تداوم و ثبات است؛ چرا که برای اعتبارسنجی روندهای اقتصادی، نیاز به جامعه آماری متشکل از ۱۲۰ تا ۱۵۰ تولیدکننده متعهد است که به صورت ماهانه پرسشنامه را تکمیل کنند. پیشنهاد شد برای دستیابی به این هدف، فرآیند تکمیل پرسشنامه در قالب پنلهای کاربری در CRM تشکل مربوطه ادغام شود تا دسترسی و مشارکت اعضا تسهیل شود. در نهایت، با عنایت به اینکه شامخ امروزه به یکی از شاخصهای مورد اعتماد فعالان اقتصادی برای تحلیل اوضاع بازار تبدیل شده است، هیأتمدیره باید در راستای ارتقای هویت صنفی، نسبت به ایجاد زیرساختهای لازم برای پیوستن صنعت کفش به شبکه شامخ اقدامات مقتضی را به عمل آورد، چرا که موفقیت در این امر نیازمند اتحاد و پایکار بودن اعضای کلیدی صنعت است تا بتوانند به عنوان مرجع تحلیلگر، صدای صنعت کفش را در نهادهای سیاستگذار شنیدنیتر کنند.
حضور دائمی، ضرورت گسترش بازار به روسیه
سعید قدیری، دبیر اتحادیه پوشاک و نساجی بر اساس تجربه حضور در چهار دوره نمایشگاه CPM مسکو، بازار روسیه به لحاظ سیاسی و اقتصادی ظرفیت بالایی برای همکاری با تولیدکنندگان ایرانی دارد. با این حال، دستیابی به سهم از این بازار نیازمند گذار از رویکرد «انتظار برای سفارش» به رویکرد «بازاریابی فعال و استقرار میدانی» است. خریداران روسی اولویت خود را به ترتیب بر ثبات کیفیت، تحویل منظم و قیمت رقابتی قرار دادهاند. در شرایط فعلی، بازارهای شمالی (روسیه و کشورهای هممرز) به دلیل محدودیتهای ژئوپلیتیک در سایر مرزها، اولویت بالاتری برای صادرات دارند. رقبای خارجی (مانند ترکیه و چین) با استراتژیهای بلندمدت، حضور فیزیکی (ایجاد شوروم و فضای تولیدی) و زنجیره تأمین یکپارچه، در حال تسلط بر این بازار هستند.
وی بیان نمود: «تجربه نشان میدهد فروش کالای «موجود» در بازار روسیه، علاوه بر کاهش ریسک تأمین برای مشتری، حاشیه سود و اعتماد بیشتری ایجاد میکند. صادرات موفق مستلزم استقرار تیم فروش یا نمایندگی در مقصد است. در گامهای نخست، تمرکز باید بر فروش عمده (B2B) و ایجاد هویت برای برندهای ایرانی در بازارهای عمدهفروشی روسیه باشد. صادرات یک تخصص جداگانه است و هر واحد تولیدی باید دپارتمان تخصصی صادرات با زیرساختهای لازم (تأمین، لجستیک و بازاریابی) داشته باشد.»
ضرورت اقدام جهت ایجاد جایگاه و شوروم دائمی در بازارهای عمدهفروشی مسکو (مشابه مراکز فعال سایر کشورها) برای تثبیت هویت تجاری ایران، و همچنین پیگیری رسمی برای بهرهگیری از حمایتهای مالی و ژئوپلیتیک اتاق بازرگانی تهران جهت استقرار پایگاه دائمی در روسیه، از جمله راهکارهای پیشنهادی است. در این راستا، طرحی با افق دوساله برای ورود به بازار، ریسکپذیری در موجودیسازی کالا و استمرار در فعالیت تدوین شده است که انتظار میرود پس از ۲۴ ماه به نقطه سوددهی برسد. مقرر گردید جزئیات هزینههای استقرار، تأسیس شرکت و نیروی انسانی که توسط آقای امین مقدم احصا شده است و قرار است جهت بررسی و تصمیمگیری نهایی در دستور کار هیأتمدیره قرار گیرد.
پایداری کیفیت، شرط لازم حضور در روسیه
رحیمی از شرکت تابش تجارت بینالملل مکرر با معرفی فعالیتهای این مجموعه در حوزه صادرات و واردات مواد اولیه و محصولات تولیدی، نکاتی را درباره چگونگی حضور مؤثر در بازار روسیه و کشورهای منطقه CIS بیان کردند. ایشان با اشاره به تجربه چندساله همکاری با روسیه، تأکید کردند که یکی از مهمترین عوامل موفقیت در تجارت خارجی، پایداری کیفیت است؛ موضوعی که بسیاری از تولیدکنندگان ایرانی آن را به درستی رعایت نمیکنند. به گفته وی، بسیاری از شرکتهای ایرانی در ابتدای ورود به بازار فروش خوبی دارند، اما به دلیل نوسان در کیفیت و ضعف در تحویل منظم، بهتدریج جای خود را به رقبا، بهویژه ترکها و چینیها، میدهند. همچنین بستهبندی حرفهای و مطابق با استاندارد بازار هدف از دیگر مواردی است که در روسیه اهمیت زیادی دارد و در بسیاری از موارد مانع از حضور رقابتی کالای ایرانی شده است.
ایشان با اشاره به اهمیت رویکرد B2B و استقرار فیزیکی در بازار هدف افزودند: بسیاری از تجار ایرانی تمایل دارند محصولات خود را صرفاً در کارخانه یا داخل کشور به فروش برسانند، در حالی که بازار روسیه نیازمند آن است که شرکتهای ایرانی در محل حضور داشته باشند، انبار، دفتر یا شرکت ثبتشده محلی داشته و نقش شریک تجاری فعال را ایفا کنند.
رحیمی ضمن اشاره به تجربه موفق استقرار شرکت مکرر در چند کشور از جمله روسیه، ترکیه، کنیا و ازبکستان، توضیح داد که این شیوه حضور مستقیم باعث ایجاد اطمینان، سهولت در تأمین و تثبیت برند در بازار شده است. ایشان تأکید کرد که حتی در شرایط سخت تحریمی، این مدل فعالیت میتواند نتیجهبخش باشد و زمینه صادرات پایدار محصولات ایرانی ـ از جمله کفش ـ را فراهم کند. وی همچنین از وجود ظرفیت همکاری با تولیدکنندگان ایرانی در کشورهای همسایه روسیه مانند آذربایجان و ازبکستان خبر داد و آمادگی شرکت مکرر را برای پشتیبانی عملیاتی و تجاری از ورود صنعت کفش ایران به این بازارها اعلام کرد.
چالشها و الزامات عملی حضور مؤثر در بازار روسیه از منظر تجربه میدانی تجاری
حیدری از گروه صنعت مکرر با اشاره به تجربه طولانی زندگی و فعالیت تجاری در این کشور، نکاتی کارشناسی و کاربردی درباره الزامات حضور واقعی در بازار روسیه برای صنعت کفش و صنایع مشابه بیان کردند.
به گفته ایشان، کیفیت پایدار و دریافت استانداردهای فنی روسیه (GOST) پیششرط اصلی موفقیت هر محصول ایرانی در این بازار است؛ روسها حاضرند کالا را گرانتر بخرند، اما مهمترین معیارشان اطمینان از کیفیت، ثبات در عرضه و قابلیت اعتماد است. همچنین تأکید کردند که فعالیت در روسیه بدون داشتن شخص حقوقی معتبر، شرکت ثبتشده، انبار و دفتر رسمی عملاً امکانپذیر نیست.
حیدری با اشاره به فرهنگ تجاری و رفتاری روسها، بیان کرد که در مذاکرات، ظاهر آرام و بیواکنش آنها نباید اشتباه تفسیر شود و شناخت عمیق فرهنگی برای تشخیص همکاری واقعی ضروری است. همچنین تجربه نشان داده که موفقیت در این بازار نیازمند صبر، استمرار و موجودی کالا در محل است؛ جمله کلیدی که در مذاکرات اعتبار میآورد این است: «کالا همین حالا در انبار ما در مسکو موجود است.»
وی هشدار داد که ضعف در شناخت فرهنگی، نبود استاندارد رفتار حرفهای و عرضه کالاهای غیراستاندارد باعث تخریب اعتبار تجار ایرانی میشود و باید با پایداری کیفیت و انتخاب شریک قابل اعتماد جبران شود. علاوه بر تمرکز بر مسکو، ایشان فرصت مهم صادرات کفشهای ایرانی درجهدو و سه را در جمهوریهای مسلماننشین روسیه مطرح کردند که بهدلیل اشتراک فرهنگی و گرایش به کالاهای حلال، استقبال خوبی از تولیدات ایرانی دارند.
در بخش اجرایی، توصیه ایشان استفاده از تجربه واقعی در ثبت شرکت، افتتاح حساب غیرمقیم (NRA)، و رعایت کامل ضوابط بانکی و مالیاتی روسیه بود. تأکید شد که هرگونه نقص در مدارک صادراتی یا قرارداد ثبتنشده در بانک میتواند کل فرآیند گمرک و پرداخت را متوقف کند. ایشان همچنین بر اهمیت داشتن آدرس حقیقی و دفتر واقعی برای شرکت در روسیه تأکید کردند، زیرا بهگفته ایشان، اعتبار شرکتی با دفتر حقیقی بهمراتب بیشتر از شرکتهای صرفاً کاغذی است و در نگاه نظام مالی روسیه تعیینکننده سطح اعتماد محسوب میشود.
در پایان، دکتر حیدری توصیه کرد شرکتهای ایرانی در روسیه از چهره و ساختار کاملاً روسی بهره ببرند و نیروی روس برای تعامل مستقیم با مشتریان داشته باشند تا اعتماد بیشتری شکل گیرد. وی یادآور شد که بسیاری از برندهای موفق فعال در روسیه با مدیریت ایرانی، اما با هویت ظاهراً روسی فعالیت میکنند و همین امر کلید موفقیت آنها در بازار بوده است.
چالش تأمین مواد اولیه و اثر آن بر تداوم تولید و رقابتپذیری صنعت نساجی و کفش
سهیل عظیمی از مجموعه نساجی اسپیسر بافت رفسنجان به تشریح وضعیت تولید و چالشهای فعلی این واحد صنعتی پرداختند. وی اعلام کرد که این مجموعه با ظرفیت سالانه ۲ میلیون متر پارچه اسپیسر (پارچه تنفسی)، بهعنوان بزرگترین تولیدکننده این محصول در کشور فعالیت میکند و حدود ۲۰۰ نفر نیروی انسانی دارد.
عظیمی مهمترین دغدغه فعلی مجموعه را کمبود مواد اولیه پلیاستر و مونوفیلامنت عنوان کرد که باعث توقف تدریجی ۱۵ دستگاه تولیدی و تهدید ظرفیت عملیاتی کارخانه شده است. وی با اشاره به اختلاف شدید قیمت میان مواد اولیه داخلی و وارداتی توضیح داد که نخ پلیاستر داخلی با قیمت حدود ۶۰۰ هزار تومان خریداری میشود، در حالی که همان نخ در صورت واردات از چین (با پرفورما و هزینه کامل تا کارخانه) حدود ۳۷۵ هزار تومان تمام خواهد شد. این اختلاف قیمت، بهگفته ایشان، فشار قابلتوجهی بر بهای تمامشده کالا وارد کرده و در نهایت بر رقابتپذیری صنایع پاییندستی از جمله کفش اثر منفی میگذارد.
ایشان در پایان درخواست کردند که با راهنمایی و همکاری مسئولان و اعضای حاضر، راهکاری برای تأمین پایدار مواد اولیه و جلوگیری از توقف تولید این واحد صنعتی ارائه شود.
راهکار رسانهای کنیم، نه صرفاً درد را
داوود امیراحمدی، دبیرکل جامعه صنعت کفش، در سخنان خود با تأکید بر تجربه سالها فعالیت در تشکلهای صنفی و حضور در جلسات اتاق ایران و وزارت صمت، بر یک ضعف جدی در بدنه صنعت تأکید کردند: نبود هنر مطالبهگری مؤثر و راهکارمحور.
به گفته ایشان، صنعتگران اگرچه در حوزه تولید متخصص و توانمند هستند، اما در حوزه طرح مطالبه، ارائه پیشنهاد اجرایی و پیگیری نتیجه، انسجام و مهارت کافی ندارند. وی تصریح کرد که فضای جلسات نباید صرفاً محل بیان دردها باشد، چراکه مشکلات برای همه روشن است؛ آنچه اهمیت دارد، ارائه راهحل مشخص، قابل اجرا و مطالبه رسمی آن است. ایشان پیشنهاد کردند فعالان صنعت در جلساتی شرکت کنند که محور آن «ارائه راهکار» باشد، نه صرفاً طرح گلایهها.
امیراحمدی با اشاره به برخی تجربههای عملی، بر ضرورت انسجام تشکلی، اجماع صنفی و اقدام جمعی تأکید کرد و بیان داشت که بدون اتحاد و تبدیل مطالبات به خواستههای رسمی و رسانهای، نتایج ملموسی حاصل نخواهد شد. ایشان استفاده از رسانهها، تریبونهای رسمی و ظرفیت افکار عمومی را ابزار مهمی برای پیشبرد مطالبات دانست و تأکید کرد که باید «راه کار را رسانهای کرد، نه صرفاً درد را».
وی همچنین به اهمیت حضور صنعت کفش در آمارهای رسمی کشور اشاره کرد و خاطرنشان ساخت که تا زمانی که این صنعت در نظام آماری و تصمیمسازی کشور بهدرستی دیده نشود، در اولویت سیاستگذاری قرار نخواهد گرفت. به اعتقاد ایشان، اقداماتی که اکنون برای ثبت و تثبیت جایگاه آماری صنعت آغاز شده، باید سالها پیش انجام میشد، اما همچنان فرصت برای جبران وجود دارد.
در جمعبندی، دبیرکل جامعه صنعت کفش اعلام آمادگی کرد که از طریق ظرفیتهای تشکلی، مطالبات واحدهای تولیدی را بهصورت کارگروهی، منسجم و رسمی پیگیری کرده و به مراجع تصمیمگیر منعکس کند، چراکه به باور ایشان، «حرکت جمعی، شرط اثرگذاری واقعی در ساختار تصمیمسازی کشور است.»
